خانه کلینیک ها / سلامتی دکتر اَکس / چاره های طبیعی / معرفی علائم کم شدن قندخون یا هایپوگلیسمی و چاره های طبیعی کنترل آن
کم شدن قند خون

معرفی علائم کم شدن قندخون یا هایپوگلیسمی و چاره های طبیعی کنترل آن

افزایش میزان گلوکز در سطح خون یکی از مشکلات شایع در جهان هست بیماری هایپوگلایسمی یا کم شدن قندخون بیشتر در ارتباط با بیماری‌های دیابتی و یا مراحل اولیه این بیماری بوده است اما در ارتباط با بیماری‌های دیگر همچون فشارخون، کلسترول بالا و حتی آرتریت هست.

اگرچه به‌ندرت ذکرشده است، کم شدن قندخون یک مشکل نسبتاً مناسب بوده که داروهای کاهنده گلوکز خون برای درمان آن‌ها دارای یک سری عوارض می‌باشند.

 فقط افرادی که بیمار هستند مستعد ابتلا به هایپو یا هایپر گلایسمی هستند بلکه افرادی که دارای تغذیه ضعیف و افزایش مصرف گلوکز هستند علائم آن‌ها را نشان می‌دهند.

رژیم استاندارد غذایی در امریکا، بیشتر گرایش به مصرف غلات تصفیه‌شده و شکر داشته اما کمتر چربی‌ها و فیبرهای سالم را مصرف کرده می‌تواند باعث بیماری کم شدن قندخون و بروز بیماری گردد.

فکر می‌کنید کدام علائم از ویژگی‌های تشخیصی در تشخیص بیماری کم شدن قندخون هست و چه طور این موارد می‌توانند کمک به کنترل بیماری کنند.

علائم بیماری کم شدن قندخون اغلب با علائم بیماری‌های دیگر همچون گرسنگی ناگهانی، تحریک‌پذیری، سردرد، اختلالات مغزی و لرزش ممکن است اشتباه گرفته شود.

از طریق خوردن غذاهای بدون کالری، بهتر کردن وعده‌های غذایی و اینکه تغذیه و انجام ورزش‌ها به‌طور منظم انجام شود می‌توان کمک به جلوگیری از عود بیماری هیپوگلایسمی کرد.

بیماری کم شدن قندخون چیست؟

بیماری کم شدن قندخون اغلب برمی‌گردد به کاهش میزان قندخون و یا گاهی اوقات کاهش گلوکز خون نیز شمرده می‌شود.

گلوکز اغلب در غذاهای حاوی کربوهیدرات بوده و دارای قند هست و اغلب یکی از منابع مهم تأمین‌کننده انرژی برای بدن هست. در اینجا ما مروری بر روی چگونگی جذب گلوکز در بدن و فرایندان در بدن و چگونگی تنظیم سطحان در خون توسط هورمون‌ها داریم.

هنگامی‌که ما مواد غذایی حاوی گلوکز (همچون میوه‌ها، غلات، تنقلات) مصرف می‌کنیم گلوکز وارد جریان خون می‌شود و ازآنجا برای تأمین انرژی بدن وارد سلول‌ها می‌گردد.

به‌منظور استفاده کردن سلول‌های بدن از گلوکز، هورمون‌ها که انسولین نام دارد نیاز است وجود داشته باشند که توسط پانکراس‌ها بر اساس اینکه ما چقدر گلوکز مصرف کنیم تولید می‌گردند.

انسولین به سلول‌های ما کمک می‌کند تا گلوکز را برای ایجاد انرژی در بدن جذب سلول‌ها کند. هرگونه گلوکز اضافی در بدن در کبد و ماهیچه‌ها به‌صورت گلیکوژن ذخیره می‌گردد تا بعداً مورداستفاده قرار گیرد.

گلیکوژن به‌عنوان منبع انرژی در سلول‌ها ذخیره می‌گردد، نوع دیگر ذخیره سلول‌های چربی هست که به‌صورت سلول‌های ادیپوز هست و همانند گلوکز تأمین‌کننده انرژی نمی‌باشند.

در افراد سالم هنگامی‌که گلوکز خون کاهش می‌یابد، هورمون گلوکاگون باعث آزاد شدن گلیکوژن از کبد می‌گردد تا باعث قرار گرفتن گلوکز در رنج نرمال گردد.

هنگامی‌که در این فرایندها اختلال ایجاد گردد، گلوگز در سطح پایین قرار می‌گیرد و علائم بیماری کم شدن قندخون بارز می‌گردد.

هایپر گلایسمیا

در برابر هایپوگلایسمیا، هایپر گلایسمیا وجود دارد که توسط افزایش میزان گلوکز در خون مشخص می‌گردد. هایپر گلایسمیا در افراد دیابتی و افرادی که استعداد ابتلا به دیابت دارند به شرطی که شرایط آن‌ها کنترل نگردد، احتمال وقوع هایپر گلایسمی به وجودمی آید.

قندخون باعث نشانه‌های مربوط به دیابت ازجمله تشنگی، ادرار، سرگیجه و خستگی می‌گردد. دیابت‌ها می‌توانند باعث بیماری کم شدن قندخون گردند اگر آن‌ها دچار نوساناتی در میزان گلوکز در سطح خون به دلیل اختلال در انسولین و گلوکز می‌گردند.

در افراد دارای دیابت، بیماری کم شدن قندخون یک عارضه جدی از مصرف داروهای کاهش‌دهنده قندخون (حاوی انسولین) در افرادی که دارای تغذیه نامناسب می‌باشند است.

مطالعات نشان داده‌اند که تکرار هایپوگلایسمیا می‌تواند باعث تأثیر منفی در جذب گلوکز برای کاهش سطح ان می‌گردد که باعث عوارض جدی همچون افزایش بروز مرگ در بیماران می‌گردد.

درمان میگرن و سردرد

علائم و نشانه‌های هایپوگلایسمیا

آیا قبل از خوردن غذا احساس لرز، بد خو و خستگی دارید؟ آیا به‌طور هدفمند غذا می‌خورید و یا اینکه برای برطرف کردن خستگی و رفع علائم آن؟ در هنگام کاهش قندخون چه احساسی به شما دست می‌دهد.

علائم رایج بیماری کم شدن قندخون و یا به‌عبارت‌دیگر کاهش قندخون شامل:

  • گرسنگی که گاهی شدید و ناگهانی هست
  • علائم اضطراب مانند عصبانیت و لرزش
  • عرق کردن ازجمله تعریق شبانه در هنگام خواب (نشانه‌ای از هیپوگلایسمی شبانه است)
  • احساس سرگیجه
  • تبدیل‌شدن به خستگی، ضعف و بی‌حالی
  • مشکل در خواب و احساس خستگی در هنگام بیدار شدن از خواب
  • داشتن احساسات تحریک‌پذیری و نوسانات در خلق‌وخوی
  • رنگ‌پریدگی سردرد و ضعف عضلانی
  • علائم اختلالات مغزی شامل عدم تمرکز و درست کار کردن مغز
بیشتر بخوانید:  چگونه می‌توان با بیماری دیابت یا مرض قند به طور طبیعی مقابله کرد؟

در موارد دارای وخامت بیماری (زمانی که بیماری دیابت درگیر هست) تشنج، کما و حتی مرگ نیز ممکن است رخ دهد. بیماران دارای ریسک بالا درخطر دیابت احتمال وقوع بیماری کم شدن قندخوندر آن‌ها به‌صورت پی‌درپی افزایش می‌یابد.

وقوع بیماری کم شدن قندخونبه‌صورت وخیم در بیماران دارای سن بالا، همراه با افزایش ریسک ابتلا به جنون، بیماری‌های قلبی، اختلالات مغزی و عصبی و مرگ هست.

به خاطر داشته باشید که هنگامی‌که سطح گلوکز خون کنترل نشود می‌تواند علائم بیماری کم شدن قندخونو هایپرگلایسمی رخ دهد؛ که در طول زمان این موارد همراه با عوارض و اختلالات جدی همچون در افراد دیابتی و دارای ریسک بالا به دیابت همچون خستگی، احساس مصرف قند، تغییر فشارخون، کاهش یا افزایش وزن و آسیب‌های عصبی می‌گردد.

علل هایپوگلایسمیا و عوامل ریسک بالا

کدام‌یک از عوامل منجر به پیشرفت علائم بیماری کم شدن قندخونمی‌شود؟ علل بیماری کم شدن قندخونشامل:

عدم کنترل انسولین

افزایش میزان قند در خون منجر به مقاومت در برابر ترشح انسولین می‌گردد که درنتیجه انسولین هیچ تأثیری بر روی قندخون نداشته (زمانی که سلول‌ها نسبت به انسولین پاسخی القا نمی‌کنند).

این موارد منجر به دیابت و دیگر سندروم‌های متابولیک در برخی موارد می‌گردد اما باعث تغییر نوسانات سطح قندخون در افراد بدون دیابت می‌گردد.

ضعف غذایی و تغذیه‌ای

عواملی همچون مصرف نکردن کافی مواد غذایی و یا تغذیه نامناسب می‌تواند منجر به بروز بیماری کم شدن قندخونگردد.

تغذیه دمدمی و یا کنترل نشده و کاهش تغذیه می‌تواند سبب بروز علائم گردد از زمانی که افراد اقدام به خوردن وعده‌های غذایی کوچک کرده و یا غذای کافی در دسترس نباشد.

برخی از مطالعات نشان داده‌اند که مصرف ناکافی مواد غذایی می‌تواند رایج‌ترین عامل بروز هایپوگلایسمیا گردد. به‌عنوان اختلال در مکانیسم کنترلی که بدین معناست که عدم توجه به علائم گرسنگی گاهی اوقات می‌تواند سبب تشدید علائم بیماری کم شدن قندخونگردد.

داروهای دیابت

داروهای دیابت باعث از بین رفتن سطح قندخون نسبت به مقاومت به انسولین شده و به‌عبارت‌دیگر باعث کاهش قندخون می‌گردند.

مطالعات کار آزمایی بالینی نشان داده است که استفاده تهاجمی از انسولین و گلوکز برای ایجاد قندخون نرمال می‌تواند باعث افزایش 3 برابری وقوع بیماری کم شدن قندخونگردد.

این اثر کاهنده قندخون در حال حاضر توسط بسیاری از کارشناسان به‌عنوان یک مشکل بزرگ هست. حتی تنظیم‌های تشدیدکننده تعادل قند نیز با توجه به مجله متابولیسم و غدد درون‌ریز یک مشکل بزرگ هست.

داروهایی که برای بیماری کم شدن قندخونبه‌کاربرده می‌شوند شامل کلروپروپامید (دیابینز)، گلیمپراید (اماریل)، گلیپزید (گلوکوترول، گلوکوترول ایکس آل)، ریپاگلیندین (پراندین)، سیگاتپلیدین (جانوویا) و متفورمین هستند.

داروهای مورداستفاده برای بیماری دیگر

هنگامی‌که برخی از داروها با انسولین ترکیب می‌گردند، آن‌ها قندخون را بسیار زیاد پایین می‌آورند. این‌ها شامل پراملیتیند (سیملین)، اگزناتید (بیتا).

افزایش فعالیت فیزیکی

افزایش تحرک بالا و ورزش زیاد و مصرف نکردن برخی از مواد غذایی می‌تواند منجر به کاهش قندخون گردد. ماهیچه‌ها می‌توانند گلوکز را به جریان خون آزاد کنند و یا آن را به‌صورت گلیکوژن ذخیره کنند، بنابراین یک جزء ضروری برای تأمین گلوکز برای جلوگیری از بروز علائم بعدازآنجام فعالیت‌های بدنی هست.

دیگر اختلالات و یا بیماری‌های دیگر

اختلال در هورمون‌ها، بیماری‌های خود ایمنی، اختلالات غذایی، نقص‌های اندامی و تومورها می‌توانند بر روی هورمون‌هایی همچون انسولین و گلوکاگون برای آزادسازی و ذخیره‌سازی گلوکز تأثیر بگذارند.

الکل

الکل می‌تواند باعث افزایش میزان قندخون گردد اما بعدازآن منجر به کاهشان می‌گردد.

نقص‌های آنزیمی

برخی از فاکتورهای متابولیکی برای ذخیره کردن گلوکز در بدن به‌صورت گلیکوژن و آزاد کردنان در جریان خون نیاز هست.

افزایش استرس بالا

استرس منجر به ترشح کورتیزول می‌گردد که در عملکرد انسولین اختلال ایجاد می‌کند.

درمان‌های مرسوم برای هایپوگلایسمیا

با توجه به انجمن دیابت امریکا، درمان‌های مرسوم برای هایپوگلایسمیا به قرار زیر هست:

  • تغییر در سبک زندگی و تغذیه به‌منظور تغییر در سطح گلوکز خون. این شامل تغییر وعده‌های غذایی و یا سازگار شدن با برنامه‌های غذایی افراد دیابتی.
  • دکترها توصیه می‌کنند که به مقدار 15-20 گرم گلوکز (از کربوهیدرات) مصرف شود هنگامی‌که علائم بیماری کم شدن قندخونشروع می‌گردد.
  • به مدت 15 به علائم خود نگاه کرده و اگر شبیه به علائم دیابت بود سریع قندخون خود را در همان زمان چک کنید.
  • هر دو تا 3 ساعت یک خوراک مختصر برای جلوگیری از بروز علائم مصرف کنید. این وعده‌های غذایی باید حاوی 15 گرم کربوهیدرات باشد.
  • دکترها گاهی اوقات داروهایی را تجویز می‌کنند که شامل ژل‌ها و گلوکز به همراه داروهایی دیگر برای کنترل علائم بیماری کم شدن قندخوندر افراد دیابتی هست.
  • گاهی اوقات، تزریق گلوکاگون برای افراد دیابتی به‌عنوان یک دارو که نسبت به انسولین پاسخ‌های نا خودآگاه می‌دهند استفاده می‌گردد.
بیشتر بخوانید:  آستیگماتیسم چیست؟ علائم، دلایل و روش‌های درمان این بیماری چشم

درمان‌های طبیعی هایپوگلایسمیا

پیروی از یک غذای هایپوگلایسمی

اگر شما در گذشته دارای بیماری کم شدن قندخونبوده‌اید، به دنبال یک برنامه غذایی متعادل به‌منظور برقراری توازن در میزان قندخون و کنترل علائم بیماری باشید. غذا می‌تواند در کنترل کردن علائم بیماری کم شدن قندخونبه شما کمک کند از طریق:

غذاهای دارای فیبر زیاد:

کنگر فرنگی، سبزی‌های دارای برگ سبز، دانه چیا، بذر کتان، لوبیا، سیب، دانه کدوتنبل، بادام، آواکادو و سیب‌زمینی شیرین گزینه خوبی هست.

کربوهیدرات سالم:

کربوهیدرات‌ها منبع اصلی گلوکز می‌باشند اما همه آن‌ها دارای گلوکز یکسان نمی‌باشند. غذاهای اصلی دارای گلوکز و کربوهیدرات اصلی شامل برنج‌های قهوه‌ای و خاکستری، سیب‌زمینی شیرین، غلات جوانه‌زده، حبوبات و دانه‌ها.

سبزی‌های و تمام گونه‌های میوه:

میوه‌های تازه و به‌خصوص آب‌میوه‌های آن‌ها می‌تواند عوامل اصلی در جلوگیری از بروز بیماری کم شدن قندخونباشند.

چربی‌های سالم:

روغن نارگیل ویرجین، روغن MCT، روغن‌زیتون، آجیل و دانه‌ها (مانند بادام، چیا، کتان و کنف)، آووکادو منبع خوبی هستند.

پروتئین‌های باکیفیت:

ماهی‌های اصلی، مانند ماهی‌های آزاد، تخم‌مرغ، گوشت گاو یا گوسفند علف خوار، محصولات لبنی خام (مثل ماست و پنیر خام) و مرغ‌های موجود در مراتع بهترین منبع پروتئینی هستند.

کم شدن قندخون

غذاهایی که باید از مصرف آن‌ها جلوگیری کرد:

  • مصرف بیش‌ازحد کافئین و الکل
  • غذاهای بدون کالری به‌خصوص غذاهای بسته‌بندی‌شده که به‌شدت پردازش‌شده‌اند
  • بسیاری از مواد قندی افزوده‌شده
  • نوشیدنی‌های شیرین
  • غلات تصفیه‌شده، فست فود و غذاهای سرخ‌شده
  • بازنگری در وعده‌های غذایی که دارای مقدار کمی کالری می‌باشند.

افراد دارای بیماری کم شدن قندخونو یا دارای دیابت باید بتوانند در روز به‌طور منظم وعده غذایی داشته و در هر وعده کالری کافی وجود داشته باشد (شامل حداقل کربوهیدرات سالم) و هر گز مواد غذایی‌ها را باهم مصرف نکنند.

مصرف اسنک‌های مفید و سالم می‌تواند باعث پایداری و ثبات میزان قندخون شده و از تخلیه انرژی بدن جلوگیری کنند. اگر شما ورزش انجام می‌دهید و احساس ضعف می‌کنید به‌اندازه کافی غذا بخورید و استراحت کافی داشته باشید و قبل از فعالیت مقداری مواد غذایی مصرف کنید.

بعد از ورزش کردن مصرف غذاهای دارای کربوهیدرات و پروتئین سالم مناسب هست. اگر احساس کردید که در شب در هنگام خواب دارای علائم بیماری کم شدن قندخونهستید قبل از خواب مقداری خوراکی مصرف نمایید.

کم شدن قندخونحرف زدن با دکتر در مورد مصرف داروها

اگر شما داروهایی مصرف می‌کنید که میزان انسولین و گلوکز خون را تغییر می‌دهند، بسیار در کنترل و مراقبت از علائم برای جلوگیری از پیشرفت به سمت هایپوگلایسمیا دقت نمایید.

تحقیقات نشان می‌دهد که علائم هیپوگلایسمی در طول زمان ممکن است به‌تدریج پیشروی و تشدید شود و مصرف داروها می‌تواند باعث بروز بیماری کم شدن قندخونبه‌صورت ناخودآگاه شود.

با دکتر خود در مورد اینکه چه طور می‌توانید سطح قندخون خود را به‌طور دقیق پیگیری کنید و یا دوز های دارویی را به‌اندازه‌ای برسانید که علائم کم‌تر بروز کند صحبت کنید.

حقایقی در مورد هایپوگلایسمی

کاهش جذب کالری (از طریق وعده غذایی، روزه و غیره) می‌تواند سبب بروز:1 وقوع بیماری کم شدن قندخونگردد. عوامل دیگر شامل ورزش زیاد و مصرف ناکافی مواد غذایی و مصرف ناکافی انسولین به‌صورت دارو.

مصرف انسولین گاهی اوقات می‌تواند باعث بروز بیماری کم شدن قندخونگردد که گاهی ممکن است منجر به مرگ گردد.

اطلاعات از چندین مطالعه نشان می‌دهد که بیماری کم شدن قندخونشدید می‌تواند در 35 درصد از 42 درصد از افراد دیابتی که انسولین را به‌صورت دارو مصرف می‌کنند رخ‌داده بود و به‌طور متوسط برای هر بیمار حدود 90-130 بار بیماری کم شدن قندخوندر طول زندگی رخ‌داده بود.
بیشتر بخوانید:  چگونه از سردرد میگرن به طور طبیعی رهایی یابیم؟چاره های کاربردی خانگی

مطالعات نشان می‌دهد که افراد دیابتی دارای سن بالا (برای مثال بالای 15 سال) احتمال وقوع کم شدن قندخون در آن‌ها در طول زندگی‌شان افزایش می‌یابد.

در افراد دیابتی نوع 1 دارای ریسک بالا و بدون تشخیص و درمان می‌باشند احتمال مرگ‌ومیر نسبت به افراد سالم افزایش می‌یابد.

برای مثال، هایپوگلایسمیا در 5 از 6% از افراد دارای دیابت نوع 1 رخ می‌دهد. در امریکا، تعداد افرادی که به دلیل هایپو گلیسمیا به اورژانس مراجعه می‌کنند حدود 298.000 نفر می‌باشند.

برای جلوگیری از وقوع علائم هایپوگلاسمیا، باید هر 3 تا 4 ساعتی بار وعده غذایی مصرف کرد و هر وعده شامل 15 گرم کربوهیدرات باشد.

چارت قندخون در هایپوگلایسمیا

به‌طورکلی چه مقدار رنج نرمال قندخون باید در نظر گرفته شود که بر اساس آن‌ها قندخون کاهش یا افزایش‌یافته باشد؟ به‌طورکلی، کارشناسان معتقدند که هیچ حدومرز مشخصی بین محدوده طبیعی قندخون و سطح قندخون بالا و پایین وجود ندارد.

بااین‌حال محققان و پزشکان، اغلب قندخون جدول زیر برای استفاده در شرایط مختلف استفاده می‌کنند.

قندخون نرمال

حدود 60-140 میلی‌گرم در دسی لیتر برای میزان قندخون در رنج نرمال در افراد سالم در نظر گرفته‌شده است.

این رنج نرمال هست و ممکن است در افراد مختلف به دلیل مشاغل و فعالیت‌های مختلف در طول روز دچار یک سری نوسانات گردد.گلوکز خون به‌صورت جهانی و نرمال در حدود 3.3 تا 7.8 میلی مول بر لیتر هست.

اگر شما سالم هستید و دارای دیابت نیستید و هرگونه مواد غذایی در طول 8 ساعت نمی‌خورید (در طول روزه‌داری) قندخون شما به‌طور نرمال 70-99 میلی‌گرم در دسی لیتر (کم‌تر از 100) هست.

اگر شما سالم باشید و در دو ساعت گذشته غذایی خورده باشید، قندخون شما به‌طور نرمال باید کم‌تر از 140 میلی‌گرم در دسی لیتر باشد.

هایپوگلایسمیا

معمولاً قندخون زیر 60-70 میلی‌گرم در دسی لیتر در نظر گرفته می‌شود. اگر شما سابقه‌ای از دیابت داشته باشید، ایده آل است که گلوکز زیر 100 باشد که با استفاده از انسولین گاهی نیاز به کنترلان باشد.

همچنین در نظر گرفته می‌شود قبل از خوردن غذا میزان گلوکز بین 70-130 باشد. اگر شما دیابت داشته باشید، شما باید قندخون خود را بین 100-140 قبل از خواب و قبل از ورزش حداقل 100 حفظ کنید.

هایپرگلاسمیا

اگر دیابت نوع 1 درمان‌نشده باشد، گاهی ممکن است گلوکز خون به بیش از 500 میلی‌گرم در دسی لیتر (27.8 میلی مول بر لیتر) برسد. این افزایش به‌ندرت در دیابت نوع 2 دیده می‌شود.

به‌خصوص اگر آن‌ها دارویی مصرف کنند و یا با استفاده از سبک زندگی اصلاح‌شده میزان قندخون را کنترل کنند. اگر شما دیابت داشته باشید و در 2 ساعت گذشته چیزی خورده باشید، قندخون شما زیر 180 خواهد بود.

هشدارهای موردتوجه در هیپوگلایسمی

همیشه باید به یک دکتر و یا یک اورژانس در صورت موارد شدید هیپوگلایسمی شامل غش کردن مراجعه کنید.

اگر شما ناآگاه باشید و داروهایی را مصرف می‌کنید که ممکن است میزان قندخون را تغییر دهند، آن را به دکتر خود بگویید.

اگر شما دیابتی هستید، باید کسی باشد تا بتواند به شما کمک کند تا بتوانید علائم هایپوگلایسمیای خود را کنترل کرده و در صورت نبودن اورژانس با 911 تماس حاصل فرمایید.

هرگز نشانه‌هایی همچون بی‌خوابی، ضربان قلب سریع، غیره را که در درازمدت خطرناک هست را نادیده نگیرید.

نتیجه نهایی در مورد هایپوگلایسمی

بیماری کم شدن قندخون شرایطی است که دران به‌طور غیر نرمال قندخون کاهش‌یافته است. علائم رایج در بیماری کم شدن قندخون شامل گرسنگی، لرزش، تحریک‌پذیری، گیجی و خستگی هست.

علل بیماری کم شدن قندخون شامل کاهش کالری، ناکافی بودن وعده‌های غذایی، رژیم غذایی نامناسب، کمبود مواد مغذی و مصرف ناکافی مواد غذایی بعد از ورزش کردن.

علائم شدید هیپوگلایسمی ممکن است بر روی افراد دارای دیابت که تحت درمان با داروهایی هستند اثر گذاشته و ممکن است واکنش‌هایی در اثر انسولین ایجاد کنند در آن‌ها.

درمان‌های مرسوم و رایج برای هایپوگلایسمیا شامل خوردن منظم مواد غذایی در فواصل کوتاه، مصرف یک مواد غذایی متوازن، مصرف کافی مواد غذایی بعد از ورزش کردن و مراقبت در اینکه مصرف داروها اختلالی در میزان سطح گلوکز خون ایجاد نکنند.

انسولین در ویکی پدیا

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.